انقلاب فوتونیک: لیزر چیست و چرا برای آینده تولید در ایران حیاتی است؟

۱. مقدمه: فراتر از تصور

آیا می‌دانستید بازاری که در ایران محتوای بسیار کمی در مورد آن وجود دارد، تنها در حوزه حکاکی لیزری، تا سال ۲۰۲۵ ارزشی معادل ۳.۸۴ میلیارد دلار آمریکا پیدا کرده است؟

فناوری لیزر دیگر یک ابزار تخصصی و مرموز نیست؛ بلکه به یک انقلاب خلاقانه و صنعتی فراگیر تبدیل شده است. در حالی که ما در کشورمان فعالان و سازمان‌های پیشرویی در این حوزه داریم، اما پتانسیل واقعی این صنعت عظیم جهانی در ایران هنوز برای عموم شناخته نشده است. در عصری که اقتصاد جهانی به سمت تولید با کیفیت تر، سریع تر و سفارشی سازی انبوه می‌رود، لیزر دقیقاً همان ابزاری است که می‌تواند تولید داخلی ما را به سطح استاندارد جهانی برساند.

۲. لیزر چه کار می‌کند؟ (از جراحی تا کارخانه هوشمند)

ماهیت لیزر، دقت و قدرت است. لیزر پرتو نور متمرکزی است که به ما امکان می‌دهد فرآیندهای صنعتی را با دقتی بی‌نظیر انجام دهیم.

کاربردهای ضروری

• تولید و صنعت: لیزر در قلب انقلاب صنعتی ۴.۰ (The 4th Industrial Revolution) قرار دارد. از حکاکی دقیق برای شناسایی قطعات صنعتی و کالاهای مصرفی تا جوشکاری بدنه خودروهای مدرن، برش مواد سبک‌وزن برای کاهش مصرف سوخت و تولید باتری خودروهای برقی استفاده می‌شود.
• کیفیت و دوام: فناوری‌هایی مانند روکش‌دهی لیزری (Laser Cladding)، طول عمر قطعات گران‌قیمت در صنایع سنگین (مانند نفت و گاز) را افزایش داده و آن‌ها را در برابر سایش مقاوم می‌کند.
• سفارشی‌سازی: دستگاه‌های لیزری جدید بسیار سریع‌تر، هوشمندتر و ارزان‌تر شده‌اند. به‌ویژه لیزرهای دیودی ارزان‌قیمت، دسترسی به این فناوری را برای کسب‌وکارهای کوچک و علاقه‌مندان فردی دموکراتیزه کرده است (برای تولید محصولات شخصی‌سازی شده).

۳. قدرت اعداد: اهمیت استراتژیک لیزر برای ایران و جهان

این صنعت، یک فرصت اقتصادی رو به رشد است:

• حجم بازار جهانی: بازار بزرگ‌تر پردازش لیزری (شامل حکاکی، برش و جوش) تا سال ۲۰۲۵ ارزشی معادل 7.17 میلیارد دلار آمریکا خواهد داشت و نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) آن تا سال ۲۰۳۲، ۸.۵٪ پیش‌بینی می‌شود. این آمار نشان‌دهنده یک صنعت بزرگ، سالم و پویا است.
• فناوری پیشرو: لیزرهای فایبر (Fiber Lasers) با سهمی معادل ۴۳.۹٪ از بازار حکاکی، در صدر فناوری‌های غالب هستند. این لیزرها به دلیل دقت برتر، بهره‌وری انرژی بالا و هزینه مالکیت پایین، انتخابی ایده‌آل برای ارتقاء کیفیت تولید در کشور هستند.
• مدل آسیا-اقیانوسیه: با سهم ۴۷.۶٪ در سال ۲۰۲۵، منطقه آسیا و اقیانوسیه پیشروترین بازار لیزر جهان است. تسلط این منطقه ناشی از صنعتی‌سازی سریع و ابتکارات دولتی برای پذیرش انقلاب صنعتی ۴.۰ در کشورهایی مانند چین است. ایران که در مسیر گسترش تولید قرار دارد، باید از مدل این کشورها الگوبرداری کند.

۴. نتیجه‌گیری: چشم‌انداز فوتونیک ایران

همان‌طور که چین و دیگر غول‌های تولیدی آسیا (مثل ژاپن)، لیزر را به هسته توسعه صنعتی خود تبدیل کرده‌اند، شرکت‌های ایرانی نیز برای رقابت، نیازمند ابزارهایی برای تولید آسان‌تر، باکیفیت‌تر و ارزان‌تر هستند.

فناوری لیزر، با فراهم کردن اتوماسیون، دقت در مقیاس میکرو و سرعت بالا، دقیقاً همان زیرساخت حیاتی را برای صنعتگران، تولیدکنندگان قطعات خودرو و تولیدکنندگان محصولات سفارشی فراهم می‌آورد. وقت آن است که سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان، با شناخت عمیق این صنعت و سرمایه گذاری در فناوری‌های روز، سهم خود را از انقلاب فوتونیک مطالبه کنند و آینده تولید در ایران را متحول سازند.