شرکت onsemi از نسل چهارم فناوری نیمهرساناهای قدرت کاربید سیلیکون خود با نام EliteSiC M4 رونمایی کرد. این فناوری با استفاده از ساختار جدید Trench MOSFET طراحی شده و طبق اعلام شرکت، در مقایسه با نسل قبلی میتواند در شرایط مشخص تا ۳۰ درصد چگالی توان بیشتر و ۳۵ درصد تلفات کمتر را فراهم کند.
این پیشرفت در شرایطی مطرح شده که افزایش توان مصرفی دیتاسنترهای هوش مصنوعی، توسعه خودروهای برقی و گسترش تجهیزات انرژی تجدیدپذیر، نیاز به مبدلهای قدرت کوچکتر و پربازدهتر را افزایش داده است. یکی از چالشهای اصلی در طراحی چنین تجهیزاتی، کاهش انرژی تلفشده به شکل گرماست. هرچه تلفات کلیدهای قدرت بیشتر باشد، سیستم به تجهیزات خنککننده بزرگتر و فضای بیشتری نیاز خواهد داشت.
onsemi با معرفی EliteSiC M4 تلاش کرده است از طریق کاهش مقاومت هدایت، بهبود رفتار سوئیچینگ و افزایش قابلیت اطمینان قطعات، این محدودیتها را کاهش دهد.
کاربید سیلیکون یا Silicon Carbide (SiC) یک ماده نیمهرسانا با گاف انرژی پهن (Wide Bandgap) است. در مقایسه با سیلیکون معمولی، SiC دارای میدان شکست الکتریکی بالاتر و ویژگیهای حرارتی مناسبی است. این خصوصیات امکان ساخت قطعات قدرتی را فراهم میکنند که بتوانند ولتاژهای بالا را تحمل کنند و در شرایط مناسب با تلفات کمتری کار کنند.
در مدارهایی مانند اینورتر خودروهای برقی، مبدلهای DC/DC و تجهیزات تبدیل انرژی خورشیدی، کلیدهای قدرت باید جریانهای بالا را قطع و وصل کنند. این فرآیند همواره مقداری اتلاف انرژی ایجاد میکند.
استفاده از SiC MOSFET میتواند در بسیاری از طراحیهای ولتاژ بالا، نسبت به راهکارهای سیلیکونی متداول مانند IGBT، تلفات را کاهش دهد و امکان افزایش فرکانس سوئیچینگ را فراهم کند. البته SiC همیشه بهترین انتخاب نیست. در کاربردهای ولتاژ پایین یا سیستمهایی که هزینه اولیه اهمیت بیشتری دارد، MOSFETهای سیلیکونی همچنان میتوانند گزینه مناسبتری باشند.

مهمترین تغییر در EliteSiC M4، استفاده از معماری Trench بهجای ساختار Planar نسلهای قبلی این خانواده است. در MOSFETهای Planar، ساختار گیت عمدتاً در نزدیکی سطح نیمهرسانا شکل میگیرد.
اما در ساختار Trench، شیارهایی در ماده نیمهرسانا ایجاد میشوند و بخشهایی از ساختار گیت درون این شیارها قرار میگیرند. این روش میتواند امکان افزایش تراکم کانالهای هدایت جریان را در سطح مشخصی از تراشه فراهم کند.
نتیجه بالقوه این طراحی، کاهش مقاومت هدایت و افزایش جریان قابل عبور از واحد سطح تراشه است.
هنگامی که یک MOSFET روشن است، جریان از مسیر درین به سورس عبور میکند. این مسیر دارای مقاومت مشخصی به نام RDS(on) است.
توان تلفشده در اثر هدایت را میتوان بهصورت تقریبی با رابطه زیر محاسبه کرد:
در این رابطه:
برای مثال، فرض کنید جریان مؤثر عبوری از یک MOSFET برابر ۵۰ آمپر و مقاومت هدایت آن ۲۰ میلیاهم باشد. در این شرایط، تلفات هدایت تقریباً برابر است با:
اگر در شرایط یکسان مقاومت هدایت به ۱۵ میلیاهم کاهش یابد، تلفات هدایت به ۳۷٫۵ وات میرسد. این مثال نشان میدهد که کاهش مقاومت هدایت میتواند مستقیماً بر مقدار گرمای تولیدشده اثر بگذارد. البته در محاسبات واقعی باید دمای اتصال، شکل موج جریان و تغییرات مقاومت با دما نیز در نظر گرفته شوند.
onsemi چند تغییر اصلی را برای این فناوری اعلام کرده است.
| ویژگی | بهبود اعلامشده نسبت به نسل قبل |
| مقاومت ویژه هدایت (RSP) | کاهش ۲۰ تا ۵۰ درصد |
| شاخصهای عملکرد سوئیچینگ سخت | بهبود تا ۶۷ درصد |
| شاخصهای عملکرد سوئیچینگ نرم | بهبود تا ۵۰ درصد |
| چگالی توان | افزایش تا ۳۰ درصد در شرایط مقایسه اعلامشده |
| تلفات | کاهش تا ۳۵ درصد در شرایط مقایسه اعلامشده |
| معماری تراشه | Trench SiC MOSFET |
| گزینه موجود | تراشه بدون پکیج (Bare Die) با ولتاژ ۷۵۰ ولت |
| محصولات آینده | گزینههای ولتاژی تا ۱۲۰۰ ولت از سال ۲۰۲۷ |
نکته: این درصدها به مشخصههای متفاوتی اشاره دارند و نباید با یکدیگر جمع شوند. برای مثال، بهبود ۶۷ درصدی یک شاخص سوئیچینگ به معنی کاهش ۶۷ درصدی مصرف برق کل دستگاه نیست.
در مشخصات اعلامشده، onsemi به کاهش مقاومت ویژه هدایت یا Specific On-Resistance اشاره کرده است. این پارامتر معمولاً از حاصلضرب مقاومت هدایت در سطح مؤثر تراشه به دست میآید:
که در آن A سطح مؤثر تراشه است. RSP به مهندسان کمک میکند عملکرد فناوریهای مختلف ساخت ترانزیستور را با در نظر گرفتن مساحت تراشه مقایسه کنند. کاهش RSP میتواند به دو انتخاب مهم منجر شود: کاهش مقاومت هدایت در سطح تراشه مشابه یا استفاده از تراشه کوچکتر برای رسیدن به مقاومت مشخص.
هر دو رویکرد میتوانند در طراحی تجهیزات قدرت اهمیت داشته باشند.
تلفات MOSFET فقط به زمان روشن بودن آن محدود نمیشود. هنگام تغییر وضعیت از روشن به خاموش یا برعکس، برای مدت کوتاهی ولتاژ دو سر کلید و جریان عبوری از آن همزمان مقدار قابلتوجهی دارند.
این همپوشانی ولتاژ و جریان باعث اتلاف انرژی میشود. توان متوسط تلفات سوئیچینگ را میتوان بهصورت تقریبی با رابطه زیر بیان کرد:
در این رابطه:
این رابطه یک تقریب برای شرایط مشخص عملکرد است و ممکن است همه مؤلفههای تلفات، مانند تلفات مربوط به ظرفیت خروجی و هدایت معکوس، را پوشش ندهد.
یکی از تغییرات مهم در EliteSiC M4، کاهش ظرفیت انتقال معکوس یا CRSS است. این ظرفیت با کوپل خازنی میان گیت و درین ارتباط دارد و بر رفتار کلید هنگام تغییر ولتاژ اثر میگذارد.
در ترانزیستورهای MOSFET، اثر میلر (Miller Effect) میتواند تغییرات ولتاژ گیت و درین را به یکدیگر مرتبط کند و بر سرعت سوئیچینگ تأثیر بگذارد.
کاهش CRSS میتواند به کاهش بار موردنیاز در مرحله میلر و سریعتر شدن گذارهای ولتاژ کمک کند. طبق وایتپیپر فنی onsemi، در یک مقایسه میان نسلهای M3 و M4 و در ولتاژ درین به سورس ۴۸۰ ولت، مقادیر زیر گزارش شدهاند:
| پارامتر | نسل M3 | نسل M4 |
| CISS | ۵۳۵۰ پیکوفاراد | ۵۵۳۰ پیکوفاراد |
| COSS | ۳۶۰ پیکوفاراد | ۳۴۹ پیکوفاراد |
| CRSS | ۲۶٫۳ پیکوفاراد | ۴٫۱۶ پیکوفاراد |
این دادهها نشان میدهند که کاهش CRSS در نمونه مقایسهشده قابلتوجه است. با این حال، عملکرد سوئیچینگ تنها به CRSS وابسته نیست. مقاومت گیت، اندوکتانسهای پارازیتی، ولتاژ باس DC، جریان بار و شرایط حرارتی نیز نقش مهمی دارند.
در بسیاری از مبدلهای قدرت، افزایش فرکانس سوئیچینگ میتواند اندازه بعضی قطعات مغناطیسی و فیلترها را کاهش دهد. برای مثال، در یک مبدل DC/DC، مقدار انرژی که در هر چرخه باید منتقل یا ذخیره شود، با فرکانس کاری ارتباط دارد. در شرایط طراحی مناسب، افزایش فرکانس میتواند امکان استفاده از سلفها و ترانسفورماتورهای کوچکتر را فراهم کند. اما افزایش فرکانس یک هزینه مهم دارد: تلفات سوئیچینگ معمولاً بیشتر میشوند. به همین دلیل، کاهش انرژی تلفشده در هر بار روشن و خاموش شدن MOSFET اهمیت زیادی دارد.
onsemi اعلام کرده است که EliteSiC M4 میتواند این محدودیت را کاهش دهد و به طراحان اجازه دهد میان افزایش فرکانس، کاهش اندازه قطعات و بهبود راندمان انتخاب مناسبتری داشته باشند.
یکی از کاربردهای اصلی این فناوری، اینورتر کششی یا Traction Inverter خودروهای برقی است. در خودروهای الکتریکی، باتری انرژی را بهصورت DC ذخیره میکند؛ اما بسیاری از موتورهای محرکه به جریان متناوب سهفاز نیاز دارند. اینورتر کششی وظیفه دارد ولتاژ DC باتری را به خروجی AC مناسب برای موتور تبدیل کند.
در این فرآیند، کلیدهای قدرت باید جریانهای بالا را با زمانبندی دقیق کنترل کنند.
اگر تلفات اینورتر کاهش پیدا کند، بخش بیشتری از انرژی باتری میتواند به موتور برسد. این موضوع ممکن است در شرایط مشخص به افزایش بازده سامانه محرکه و کاهش نیاز به خنککاری کمک کند.
onsemi در وایتپیپر خود توضیح داده که در یک نمونه اینورتر کششی با فرکانس سوئیچینگ حدود ۱۰ کیلوهرتز، در نقطه توان بیشینه، تلفات هدایت تقریباً ۷۵ درصد تلفات نیمهرسانا را تشکیل میدهند. در چنین شرایطی، کاهش مقاومت هدایت میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
این شرکت همچنین برای نمونه مقایسهشده با نسل M3T، افزایش حدود ۳۰ درصدی توان خروجی و کاهش ۳۵ درصدی تلفات سوئیچینگ اینورتر را گزارش کرده است. این ارقام مربوط به شرایط ارزیابی اعلامشده هستند و نباید بهعنوان افزایش قطعی ۳۰ درصدی برد خودرو یا کاهش ۳۵ درصدی مصرف کل آن تفسیر شوند.
یکی دیگر از بازارهای هدف EliteSiC M4، منابع تغذیه دیتاسنترهاست. افزایش تعداد پردازندههای گرافیکی و شتابدهندههای هوش مصنوعی باعث شده است توان موردنیاز رکهای پردازشی افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، منابع تغذیه باید توان بیشتری را در فضای محدود تأمین کنند.
در بسیاری از منابع تغذیه، مرحله ابتدایی تبدیل توان شامل یک مدار اصلاح ضریب توان یا Power Factor Correction (PFC) است.
این مدار به بهبود شکل جریان ورودی و تبدیل توان AC به یک باس DC کمک میکند. در وایتپیپر onsemi، یک نمونه مرحله PFC با فرکانس حدود ۷۵ کیلوهرتز بررسی شده است. در این شرایط، کاهش ظرفیت CRSS و تلفات سوئیچینگ میتواند به افزایش توان قابل انتقال در محدوده حرارتی مشخص کمک کند.
طبق ارزیابی ارائهشده، فناوری M4 در مقایسه با نسل M3 امکان افزایش حدود ۳۰ درصدی توان در شرایط طراحی بررسیشده را فراهم میکند.
در بخش دیگری از منبع تغذیه، ممکن است از مبدل DC/DC ایزوله با سوئیچینگ نرم استفاده شود. در این نوع مبدلها، مدار طوری طراحی میشود که تغییر وضعیت کلید در شرایط ولتاژ یا جریان کاهشیافته انجام شود.
این روش میتواند تلفات سوئیچینگ را کاهش دهد. با این حال، انرژی ذخیرهشده در ظرفیت خروجی ترانزیستور، موسوم به EOSS، همچنان اهمیت دارد.
onsemi اعلام کرده است که در مقایسه فنی ارائهشده، EliteSiC M4 مقدار EOSS را نسبت به M3 حدود ۵۰ درصد کاهش داده است. این ویژگی میتواند در طراحی مبدلهای فرکانس بالا و افزایش چگالی توان مؤثر باشد.
در سامانههای فتوولتائیک، اینورتر وظیفه تبدیل انرژی DC تولیدشده توسط پنلها به برق AC مناسب برای مصرف یا اتصال به شبکه را بر عهده دارد.
در این فرآیند، بخشی از انرژی بهدلیل تلفات کلیدهای قدرت، قطعات مغناطیسی و سایر اجزای مدار از دست میرود. استفاده از SiC MOSFET میتواند در بعضی توپولوژیها به کاهش تلفات هدایت و سوئیچینگ کمک کند.
این موضوع بهویژه در اینورترهای توان بالا و مبدلهای مرتبط با سیستمهای ذخیره انرژی اهمیت دارد. با این حال، بازده نهایی یک اینورتر فقط به فناوری MOSFET وابسته نیست. طراحی فیلتر، کنترلر، خنککاری، توپولوژی مدار و شرایط بار نیز باید بررسی شوند. بنابراین ارقام عملکردی EliteSiC M4 نباید مستقیماً به بازده یک اینورتر خورشیدی کامل تعمیم داده شوند.
در کاربردهای خودرویی و صنعتی، کاهش تلفات تنها معیار انتخاب قطعه نیست. ترانزیستور باید در شرایطی مانند افزایش دما، تغییرات سریع جریان، اتصال کوتاه و اضافهولتاژ نیز عملکرد قابلاعتمادی داشته باشد.
onsemi اعلام کرده است که در طراحی EliteSiC M4 به استحکام اکسید گیت، تحمل اتصال کوتاه و طول عمر کاری توجه شده است. این شرکت همچنین به برنامههای ارزیابی و تأیید صلاحیت برای دماهای ۱۸۵ درجه سانتیگراد و بالاتر اشاره کرده است.
نکته مهم: این موضوع به معنی آن نیست که تمام قطعات آینده خانواده M4 دارای حداکثر دمای اتصال مجاز یکسان یا برابر با ۱۸۵ درجه هستند. مقدار دقیق دمای مجاز باید از دیتاشیت هر محصول استخراج شود.
در SiC MOSFET، لایه اکسید گیت یکی از بخشهای حساس ساختار ترانزیستور است. افزایش میدان الکتریکی و تنشهای طولانیمدت میتواند بر قابلیت اطمینان این لایه اثر بگذارد.
در طراحی ساختار Trench باید این موضوع با دقت مدیریت شود؛ زیرا هندسه شیارها میتواند توزیع میدان الکتریکی را تغییر دهد. onsemi در مستند فنی خود نتایج ارزیابی قابلیت اطمینان اکسید گیت و تحمل شرایط اتصال کوتاه را ارائه کرده است.
با وجود این، انتخاب قطعه برای یک پروژه واقعی همچنان به بررسی محدودیتهای ولتاژ گیت، شرایط حفاظت و مشخصات حرارتی نیاز دارد.
در زمان اعلام خبر، onsemi عرضه نسخه Bare Die با ولتاژ نامی ۷۵۰ ولت را برای اینورترهای کششی خودروهای برقی تأیید کرده است. Bare Die به تراشه نیمهرسانایی گفته میشود که هنوز درون یک پکیج متداول مجزا قرار نگرفته است. چنین تراشههایی معمولاً برای یکپارچهسازی در ماژولهای قدرت و طراحیهای اختصاصی استفاده میشوند. این شرکت اعلام کرده است که محصولات بیشتری با گزینههای ولتاژی تا ۱۲۰۰ ولت از سال ۲۰۲۷ عرضه خواهند شد.
همچنین این پلتفرم برای استفاده در قالبهای مختلف بستهبندی، از جمله پکیجهای دارای خنککاری از سمت بالا و ماژولهای توان بالا، طراحی شده است.
باید توجه داشت که وجود یک نمونه ۷۵۰ ولتی به معنی مناسب بودن آن برای اتصال مستقیم به تمام باسهای DC با ولتاژ ۸۰۰ ولت نیست. در انتخاب قطعه، ولتاژ نامی و حاشیه ایمنی در برابر اضافهولتاژهای گذرا اهمیت دارند.
پیش از انتخاب یک SiC MOSFET برای اینورتر یا مبدل قدرت، چند مشخصه باید بهصورت دقیق بررسی شود:
بنابراین کاهش تلفات اعلامشده توسط سازنده، نقطه شروع خوبی برای بررسی فناوری است؛ اما انتخاب نهایی باید بر اساس دیتاشیت، شبیهسازی و آزمون عملی انجام شود.
جمعبندی
معرفی EliteSiC M4 نشان میدهد که رقابت در صنعت نیمهرساناهای قدرت تنها بر سر افزایش ولتاژ یا جریان نامی نیست؛ بلکه کاهش تلفات، افزایش چگالی توان و بهبود قابلیت اطمینان نیز اهمیت زیادی پیدا کردهاند. onsemi با استفاده از ساختار Trench در نسل چهارم SiC MOSFETهای خود، تلاش کرده است مقاومت هدایت و ظرفیتهای مؤثر بر سوئیچینگ را کاهش دهد.
این پیشرفتها میتوانند در توسعه اینورترهای خودروهای برقی، منابع تغذیه دیتاسنترها، تجهیزات خورشیدی و سیستمهای ذخیره انرژی کاربرد داشته باشند. برای مهندسان الکترونیک قدرت، مهمترین نکته آموزشی این خبر آن است که عملکرد یک MOSFET را نمیتوان فقط با یک مشخصه مانند RDS(on) ارزیابی کرد. مقاومت هدایت، ظرفیتهای پارازیتی، انرژی سوئیچینگ، رفتار حرارتی و قابلیت اطمینان باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
نسخه ۷۵۰ ولتی EliteSiC M4 هماکنون در قالب Bare Die عرضه شده است و محصولات بیشتری با ولتاژهای تا ۱۲۰۰ ولت برای سال ۲۰۲۷ برنامهریزی شدهاند.
منابع و مراجع
سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.