حمل‌ و نقل هوشمند چیست؟ | ITS چیست؟

در دنیای امروز، حمل‌ونقل نقشی حیاتی در زندگی روزمره و اقتصاد جهانی ایفا می‌کند. با افزایش جمعیت، شهرنشینی و تعداد وسایل نقلیه، چالش‌هایی مانند ترافیک سنگین، آلودگی هوا، تصادفات جاده‌ای و ناکارآمدی در مدیریت حمل‌ونقل به معضلات جدی تبدیل شده‌اند. این مشکلات نه‌تنها باعث اتلاف وقت و انرژی می‌شوند، بلکه هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی بالایی را نیز به همراه دارند. برای مقابله با این چالش‌ها و ایجاد آینده‌ای پایدارتر، نیاز به راهکارهای نوآورانه و هوشمندانه بیش‌ازپیش احساس می‌شود. سیستم حمل‌ونقل هوشمند its در واقع پاسخی فناورانه به این نیازهای روبه‌رشد است.

این مقاله به‌عنوان یک راهنمای جامع از سیسوگ، به بررسی عمیق سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند می‌پردازد. از تعریف و تاریخچه مختصر ITS گرفته تا اجزا و عناصر کلیدی تشکیل‌دهنده آن، مزایای بی‌شمار، کاربردهای متنوع در دنیای واقعی، چالش‌های پیاده‌سازی و روندهای آینده، همه‌وهمه به‌تفصیل مورد بحث قرار خواهند گرفت. هدف این است که خواننده پس از مطالعه این مقاله، درک کاملی از اهمیت و پتانسیل عظیم ITS در بخش حمل‌ونقل داشته باشد.

سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS) چه اطلاعاتی را در اختیار دارد؟

این سیستم‌ها با بهره‌گیری از سنسورها، دوربین‌ها، فناوری‌های بی‌سیم، هوش مصنوعی و تحلیل داده‌های بزرگ، قادرند وضعیت ترافیک، آب‌وهوا، حوادث و شرایط جاده را به‌صورت لحظه‌ای پایش کرده و اطلاعات لازم را به مراکز کنترل، وسایل نقلیه و مسافران منتقل کنند. این تبادل اطلاعات به بهبود برنامه‌ریزی سفر، کاهش تأخیرها، پیشگیری از تصادفات و مدیریت بهینه منابع کمک شایانی می‌کند. تاریخچه ITS به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد، جایی که سیستم‌های اولیه کنترل چراغ‌راهنمایی به‌تدریج با پیشرفت فناوری‌های کامپیوتری و ارتباطی، به سمت پیچیده‌تر شدن و هوشمندتر شدن گام برداشتند. امروزه، ITS به‌عنوان ستون فقرات شهرهای هوشمند شناخته می‌شود.

ستون‌های اصلی ITS: اجزا و عناصر کلیدی

به گفته iso.org سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS) از مجموعه‌ای از اجزا و عناصر کلیدی تشکیل شده است که هر یک نقش مهمی در جمع‌آوری، پردازش، تحلیل و انتقال اطلاعات ایفا می‌کنند. این اجزا در کنار یکدیگر، یک شبکه پیچیده و یکپارچه را به وجود می‌آورند که امکان مدیریت هوشمند و پویا را فراهم می‌آورد. شناخت این ستون‌های اصلی برای درک کامل عملکرد حمل‌ونقل هوشمند its ضروری است.

جمع‌آوری داده

یکی از اساسی‌ترین مراحل در عملکرد هر سیستم حمل‌ونقل هوشمند its، جمع‌آوری داده‌های دقیق و جامع از محیط پیرامون است. این داده‌ها می‌توانند از منابع مختلفی به دست آیند و هر کدام اطلاعات خاصی را فراهم می‌کنند.

• سنسورهای کنار جاده‌ای: این سنسورها شامل حلقه‌های القایی (که حضور و سرعت وسیله نقلیه را تشخیص می‌دهند)، رادار، لایدار و دوربین‌های ترافیکی پیشرفته هستند. دوربین‌ها می‌توانند برای تشخیص تخلفات (مانند سرعت غیرمجاز و عبور از چراغ‌قرمز)، شمارش وسایل نقلیه و پایش جریان ترافیک استفاده شوند.
• داده‌های شناور (Floating Car Data – FCD): این داده‌ها از طریق GPS وسایل نقلیه، تلفن‌های هوشمند (با استفاده از اپلیکیشن‌های ناوبری مانند ویز و گوگل‌مپ) و سایر دستگاه‌های متصل جمع‌آوری می‌شوند. FCD اطلاعات لحظه‌ای درباره سرعت، موقعیت و الگوهای حرکت وسایل نقلیه را فراهم می‌کند.
• سنسورهای محیطی: این سنسورها اطلاعاتی درباره شرایط آب‌وهوایی (مانند دما، رطوبت، بارش)، کیفیت هوا و وضعیت سطح جاده (مانند یخ‌زدگی یا لغزندگی) را جمع‌آوری می‌کنند.
• داده‌های ورودی از کاربران: گزارش‌های مستقیم از سوی مردم، اپلیکیشن‌های موبایل و شبکه‌های اجتماعی نیز می‌توانند به‌عنوان منابع ارزشمندی برای جمع‌آوری اطلاعات در مورد حوادث، ترافیک و سایر اختلالات عمل کنند.

پردازش و تحلیل داده

پس از جمع‌آوری داده‌ها، مرحله حیاتی بعدی، پردازش و تحلیل آن‌ها است. این مرحله جایی است که داده‌های خام به اطلاعات مفید و قابل‌استفاده تبدیل می‌شوند.

• مراکز کنترل ترافیک (TOCs): این مراکز به‌عنوان “مغز متفکر” حمل‌ونقل هوشمند its عمل می‌کنند. آن‌ها با استفاده از نرم‌افزارها و پلتفرم‌های تحلیلی پیشرفته، داده‌های دریافتی را تجمیع، فیلتر و تحلیل می‌کنند تا تصویری جامع از وضعیت ترافیک و شبکه حمل‌ونقل ارائه دهند.
• هوش مصنوعی و یادگیری ماشین (AI/ML): این فناوری‌ها نقش کلیدی در تحلیل پیش‌بینی‌کننده (مانند پیش‌بینی ترافیک در ساعات اوج)، شناسایی الگوها و بهینه‌سازی تصمیم‌گیری‌ها دارند. الگوریتم‌های AI می‌توانند به طور خودکار به تغییرات ترافیکی واکنش نشان دهند و بهترین راه‌حل‌ها را پیشنهاد دهند.

ارتباطات

ارتباطات سریع و قابل‌اعتماد ستون فقرات هر سیستم حمل‌ونقل هوشمند its است که امکان تبادل اطلاعات بین اجزای مختلف را فراهم می‌کند.

• شبکه‌های بی‌سیم: فناوری‌هایی مانند 5G ،Wi-Fi و DSRC (Dedicated Short-Range Communications) برای انتقال داده‌ها با سرعت بالا و تأخیر کم استفاده می‌شوند. 5G به دلیل پهنای باند و سرعت بالا، نقش فزاینده‌ای در ITS ایفا می‌کند.
• ارتباطات V2X (Vehicle-to-Everything): این مفهوم شامل ارتباط وسیله نقلیه با تمام عناصر محیط اطراف است:

1. V2V (Vehicle-to-Vehicle): خودروها با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و اطلاعاتی مانند سرعت، موقعیت و هشدارهای اضطراری را به اشتراک می‌گذارند.
2. V2I (Vehicle-to-Infrastructure): خودروها با زیرساخت‌های جاده‌ای (مانند چراغ‌های راهنمایی، تابلوهای پیام متغیر) ارتباط برقرار می‌کنند.
3. V2P (Vehicle-to-Pedestrian): خودروها با عابران پیاده (مثلاً از طریق گوشی‌های هوشمند آن‌ها) ارتباط برقرار می‌کنند تا ایمنی را افزایش دهند.
4. V2N (Vehicle-to-Network): خودروها با شبکه مرکزی و خدمات ابری ارتباط برقرار می‌کنند.

خروجی و اجرا

اطلاعات پردازش شده باید به شکلی مؤثر به کاربران و سیستم‌های اجرایی منتقل شوند تا اقدامات لازم صورت گیرد.

• تابلوهای پیام متغیر (VMS): این تابلوها در کنار جاده‌ها نصب می‌شوند و اطلاعات لحظه‌ای درباره ترافیک، حوادث، مسیرهای جایگزین و زمان سفر را به رانندگان ارائه می‌دهند.
• کنترل‌کننده‌های چراغ‌راهنمایی: سیستم‌های انطباقی و هوشمند چراغ‌راهنمایی بر اساس حجم ترافیک و شرایط لحظه‌ای، زمان‌بندی چراغ‌ها را بهینه‌سازی می‌کنند تا جریان ترافیک روان‌تر شود.
• سیستم‌های ناوبری پیشرفته: این سیستم‌ها بر اساس داده‌های ترافیکی لحظه‌ای، بهترین مسیر را برای رانندگان پیشنهاد می‌دهند و آن‌ها را از ترافیک و موانع آگاه می‌سازند.
• سیستم‌های هشدار و اضطراری: مانند سیستم eCall در اروپا که در صورت بروز تصادف به طور خودکار با خدمات اضطراری تماس می‌گیرد و اطلاعات مکان حادثه را ارسال می‌کند.

مزایای سیستم حمل‌ونقل هوشمند

پیاده‌سازی سیستم حمل‌ونقل هوشمند its مزایای فراوانی برای شهرها، کسب‌وکارها، و شهروندان به همراه دارد. این مزایا نه‌تنها به بهبود کیفیت زندگی منجر می‌شوند، بلکه از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی نیز حائز اهمیت هستند.

افزایش ایمنی و کاهش حوادث

یکی از مهم‌ترین اهداف و دستاوردهای ITS، افزایش ایمنی در جاده‌ها است. سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان قربانی حوادث جاده‌ای می‌شوند. ITS با استفاده از فناوری‌های پیشرفته، می‌تواند نقش بسزایی در کاهش این آمار ایفا کند.

• تشخیص سریع حوادث و واکنش اضطراری: سنسورها و دوربین‌های ITS می‌توانند به‌سرعت وقوع تصادفات یا حوادث دیگر را تشخیص دهند. این تشخیص سریع، زمان واکنش نیروهای امدادی را به حداقل می‌رساند و می‌تواند جان افراد زیادی را نجات دهد.
• سیستم‌های هشدار تصادف و کمک به راننده: فناوری‌های V2V و V2I به خودروها اجازه می‌دهند تا از خطرات احتمالی (مانند توقف ناگهانی خودروی جلویی، پیچ خطرناک یا وجود یخ روی جاده) مطلع شوند و به رانندگان هشدار دهند. این سیستم‌ها به جلوگیری از تصادفات کمک می‌کنند.
• کاهش تصادفات ثانویه: با اطلاع‌رسانی به رانندگان در مورد حوادث رخ‌داده در جلو، از بروز تصادفات زنجیره‌ای که اغلب به دلیل عدم آگاهی از وضعیت جاده رخ می‌دهند، جلوگیری می‌شود.

بهبود کارایی و کاهش ازدحام ترافیکی

ترافیک شهری یکی از بزرگ‌ترین معضل‌های شهرهای بزرگ است که ITS راهکارهای مؤثری برای آن ارائه می‌دهد.

• بهینه‌سازی جریان ترافیک و کاهش زمان سفر: سیستم‌های کنترل سیگنال انطباقی چراغ‌های راهنمایی، زمان‌بندی چراغ‌ها را بر اساس حجم لحظه‌ای ترافیک تنظیم می‌کنند. این کار باعث روان‌تر شدن جریان ترافیک و کاهش زمان توقف خودروها می‌شود.
• مدیریت هوشمند تقاطع‌ها و بزرگراه‌ها: ITS می‌تواند مسیرهای جایگزین را در صورت بروز ترافیک سنگین یا انسداد جاده پیشنهاد دهد که به رانندگان کمک می‌کند تا با انتخاب مسیرهای خلوت‌تر، سریع‌تر به مقصد برسند.
• اطلاع‌رسانی مسیرهای جایگزین و کمک به تصمیم‌گیری رانندگان: تابلوهای پیام متغیر (VMS) و اپلیکیشن‌های ناوبری، اطلاعات لحظه‌ای را در اختیار رانندگان قرار می‌دهند تا بهترین تصمیم را برای انتخاب مسیر اتخاذ کنند.

کاهش آلودگی و مصرف انرژی

ترافیک سنگین و توقف و حرکت‌های مکرر خودروها، منجر به افزایش مصرف سوخت و آلودگی هوا می‌شود. سیستم حمل‌ونقل هوشمند its با کاهش این عوامل، به بهبود کیفیت محیط‌زیست کمک می‌کند.

• بهینه‌سازی مسیرها و کاهش توقف/حرکت خودروها: وقتی ترافیک روان‌تر است، خودروها کمتر توقف می‌کنند و سوخت کمتری مصرف می‌کنند. این امر به طور مستقیم به کاهش انتشار گازهای آلاینده کمک می‌کند.
• ترویج حمل‌ونقل پایدار و استفاده از وسایل نقلیه عمومی: ITS با بهبود کارایی حمل‌ونقل عمومی (مانند اطلاعات لحظه‌ای اتوبوس و مترو)، مردم را ترغیب به استفاده از این وسایل می‌کند که در مجموع آلودگی کمتری تولید می‌کنند.

بهره‌وری اقتصادی و مدیریتی

مزایای ITS فراتر از ایمنی و محیط‌زیست است و تأثیرات مثبتی بر اقتصاد و مدیریت منابع دارد.

• افزایش بازدهی ناوگان حمل‌ونقل: شرکت‌های لجستیک، اتوبوس‌رانی و تاکسیرانی می‌توانند با استفاده از ITS، مسیرها را بهینه‌سازی کنند، زمان تحویل را کاهش دهند و مصرف سوخت ناوگان خود را مدیریت کنند. این امر به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های عملیاتی منجر می‌شود.
• کاهش هزینه‌های عملیاتی برای شرکت‌ها و سازمان‌ها: با مدیریت بهتر ترافیک و ناوگان، نیاز به نیروی انسانی و منابع کمتر می‌شود.
• مدیریت هوشمند پارکینگ و کاهش زمان جستجوی جای پارک: سیستم‌های پارکینگ هوشمند، رانندگان را به سمت فضاهای خالی پارکینگ هدایت می‌کنند و زمان صرف شده برای یافتن جای پارک را به شدت کاهش می‌دهند.

تجربه کاربری بهتر برای مسافران و رانندگان

در نهایت، ITS به طور مستقیم تجربه سفر را برای تمامی کاربران بهبود می‌بخشد.

• دسترسی به اطلاعات لحظه‌ای و دقیق: مسافران و رانندگان همیشه از وضعیت جاده‌ها، زمان رسیدن وسایل نقلیه عمومی و هرگونه اختلال احتمالی باخبر هستند.
• کاهش استرس و افزایش راحتی سفر: با کاهش ترافیک، پیش‌بینی زمان سفر و افزایش ایمنی، استرس رانندگی به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌یابد و سفر راحت‌تر می‌شود.

«سیستم حمل‌ونقل هوشمند its نه‌تنها به جابه‌جایی کارآمدتر افراد و کالاها کمک می‌کند، بلکه با کاهش حوادث، آلودگی و زمان اتلاف شده، به طور مستقیم به ارتقای کیفیت زندگی و پایداری شهری یاری می‌رساند.»

کاربردهای متنوع ITS در دنیای واقعی

سیستم حمل‌ونقل هوشمند its کاربردهای گسترده‌ای در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل دارد که به بهبود کارایی، ایمنی و راحتی کمک می‌کند. این فناوری‌ها در زندگی روزمره ما حضوری پررنگ دارند، اگرچه ممکن است همیشه متوجه آن‌ها نباشیم.

• مدیریت ترافیک شهری و بین‌شهری

این شاید شناخته‌شده‌ترین کاربرد ITS باشد. سیستم‌های کنترل سیگنال انطباقی، مدیریت خطوط ویژه و مدیریت رویدادها (مانند مسدودشدن جاده به دلیل تعمیرات یا حوادث) از جمله ابزارهای اصلی در این زمینه هستند. این سیستم‌ها با جمع‌آوری داده‌های لحظه‌ای، جریان ترافیک را بهینه می‌کنند، ازدحام را کاهش می‌دهند و زمان سفر را پیش‌بینی می‌کنند.

• حمل‌ونقل عمومی هوشمند

ITS برای بهبود کارایی و جذابیت سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی حیاتی است. سیستم‌های RTPI (Real-Time Passenger Information) اطلاعات لحظه‌ای زمان رسیدن اتوبوس‌ها و قطارها را در ایستگاه‌ها یا از طریق اپلیکیشن‌ها به مسافران ارائه می‌دهند. همچنین، بلیت‌فروشی الکترونیکی و مدیریت ناوگان اتوبوس و مترو، کارایی و نظم این سیستم‌ها را افزایش می‌دهد.

• سیستم‌های کمک اضطراری و ایمنی

همان‌طور که قبلاً اشاره شد، ITS نقش مهمی در افزایش ایمنی ایفا می‌کند. سیستم‌هایی مانند eCall در اروپا یا نمونه‌های مشابه در سایر نقاط جهان، در صورت بروز تصادف، به طور خودکار به مراکز اورژانس هشدار می‌دهند و اطلاعات مکانی را ارسال می‌کنند. این کار باعث کاهش زمان پاسخگویی و در نتیجه، نجات جان افراد می‌شود.

• مدیریت ناوگان حمل‌ونقل و لجستیک

برای شرکت‌های حمل‌ونقل و لجستیک، حمل‌ونقل هوشمند its یک ابزار انقلابی است. ردیابی GPS وسایل نقلیه، بهینه‌سازی مسیر تحویل کالا، پایش مصرف سوخت و نگهداری پیشگیرانه خودروها، همگی به کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و بهبود رضایت مشتری کمک می‌کنند.

• پارکینگ هوشمند

یافتن جای پارک در شهرهای شلوغ یک چالش بزرگ است. سیستم‌های پارکینگ هوشمند با استفاده از سنسورها، اپلیکیشن‌ها و تابلوهای الکترونیکی، اطلاعات لحظه‌ای در مورد فضاهای خالی پارکینگ را ارائه می‌دهند. این سیستم‌ها به رانندگان کمک می‌کنند تا به‌سرعت جای پارک پیدا کنند، زمان و سوخت کمتری مصرف کنند و از ازدحام ترافیکی ناشی از جستجوی پارکینگ بکاهند.

• سیستم‌های اخذ عوارض الکترونیکی (ETC)

این سیستم‌ها امکان پرداخت خودکار عوارض بزرگراه‌ها و محدوده‌های ترافیکی را فراهم می‌کنند، بدون اینکه نیاز به توقف وسیله نقلیه باشد. ETC باعث کاهش ترافیک در گیت‌های عوارضی، افزایش سرعت عبور و راحتی بیشتر برای رانندگان می‌شود.

• خودروهای متصل و خودران

یکی از هیجان‌انگیزترین کاربردهای ITS، ایجاد زیرساخت لازم برای خودروهای متصل (Connected Cars) و خودران (Autonomous Vehicles) است. ارتباطات V2X که توسط ITS فراهم می‌شود، به این خودروها اجازه می‌دهد تا با یکدیگر و با زیرساخت‌های جاده‌ای ارتباط برقرار کنند که برای عملکرد ایمن و کارآمد آن‌ها ضروری است. ITS به عنوان پایه‌ای برای مسیریابی، جلوگیری از تصادف و مدیریت بهینه جریان خودروهای خودران عمل می‌کند.

چالش‌ها و ملاحظات در پیاده‌سازی ITS

باوجود مزایای فراوان، پیاده‌سازی سیستم حمل‌ونقل هوشمند its با چالش‌ها و ملاحظات متعددی همراه است که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و راهکارهای جامع هستند. پرداختن به این چالش‌ها برای موفقیت پروژه‌های ITS حیاتی است.

• هزینه‌های اولیه بالا و تأمین مالی

یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر پیاده‌سازی ITS، هزینه‌های اولیه قابل‌توجه آن است. نصب سنسورها، دوربین‌ها، تجهیزات ارتباطی، توسعه نرم‌افزارها و مراکز کنترل، همگی نیازمند سرمایه‌گذاری‌های سنگین هستند. تأمین مالی این پروژه‌ها اغلب از طریق بودجه‌های دولتی، مشارکت ‌بخش خصوصی و عمومی یا وام‌های بین‌المللی انجام می‌شود که می‌تواند فرایندی پیچیده باشد.

• یکپارچه‌سازی و استانداردسازی

ITS شامل طیف وسیعی از فناوری‌ها و سیستم‌ها از تولیدکنندگان مختلف است. یکپارچه‌سازی این سیستم‌های ناهمگون و اطمینان از سازگاری آن‌ها با یکدیگر، یک چالش فنی پیچیده محسوب می‌شود. نبود استانداردهای یکپارچه و جهانی برای پروتکل‌های ارتباطی و فرمت‌های داده می‌تواند مانع بزرگی در ایجاد یک اکوسیستم ITS کاملاً متصل و کارآمد باشد.

• حریم خصوصی و امنیت سایبری

سیستم‌های ITS حجم عظیمی از داده‌ها را جمع‌آوری می‌کنند، از جمله اطلاعات موقعیت مکانی وسایل نقلیه، الگوهای سفر کاربران و حتی تصاویر دوربین‌ها. این حجم از داده‌ها نگرانی‌هایی را در مورد حریم خصوصی افراد ایجاد می‌کند. همچنین، این سیستم‌ها مستعد حملات سایبری هستند که می‌تواند منجر به اختلال در عملکرد، دسترسی غیرمجاز به اطلاعات حساس یا حتی به خطر افتادن ایمنی شود. حفاظت از داده‌ها و تضمین امنیت سایبری از اولویت‌های اصلی در طراحی و اجرای ITS است.

• مقاومت در برابر تغییر و آموزش کاربران

مردم و حتی پرسنل سازمان‌ها ممکن است در ابتدا در برابر پذیرش فناوری‌های جدید ITS مقاومت نشان دهند. این مقاومت می‌تواند ناشی از عدم آگاهی، نگرانی از پیچیدگی سیستم‌ها یا ترس از تغییرات در عادت‌های روزمره باشد. لزوم آگاه‌سازی، آموزش عمومی و ارائه راهکارهایی که استفاده از آن‌ها آسان و مزایای آن‌ها ملموس باشد، برای موفقیت ITS ضروری است.

• زیرساخت‌های موجود و قدیمی

در بسیاری از شهرها و کشورها، زیرساخت‌های حمل‌ونقل موجود قدیمی هستند و برای تطبیق با فناوری‌های پیشرفته ITS نیاز به به‌روزرسانی یا بازسازی اساسی دارند. این امر می‌تواند زمان‌بر و پرهزینه باشد و در برخی موارد، محدودیت‌های فیزیکی نیز وجود دارد که پیاده‌سازی کامل سیستم‌ها را دشوار می‌کند.

• ملاحظات قانونی و مقرراتی

توسعه و به‌کارگیری فناوری‌های ITS، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند خودروهای خودران و ارتباطات V2X، نیازمند تدوین قوانین و مقررات جدید است. مسائلی مانند مسئولیت حقوقی در حوادث ناشی از خودروهای خودران، حریم خصوصی داده‌ها و استانداردهای ارتباطی، باید توسط نهادهای قانونی مورد بررسی و تصویب قرار گیرند تا بستر مناسب برای رشد ITS فراهم شود.

آینده سیستم حمل‌ونقل هوشمند

آینده سیستم حمل‌ونقل هوشمند its با پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری و تغییرات در الگوهای شهرنشینی و نیازهای جامعه گره خورده است. روندهای نوظهور نشان می‌دهند که ITS به‌سرعت در حال تکامل است تا به چالش‌های آینده پاسخ دهد و شهرهای هوشمندتر و پایدارتری را بسازد.

• همگرایی با شهرهای هوشمند

ITS به‌عنوان یک جزء جدایی‌ناپذیر از مفهوم “شهر هوشمند” شناخته می‌شود. در آینده، سیستم‌های حمل‌ونقل هوشمند به طور عمیق‌تری با سایر زیرساخت‌های شهری (مانند سیستم‌های مدیریت انرژی، مدیریت پسماند، روشنایی هوشمند) یکپارچه خواهند شد. این همگرایی امکان مدیریت جامع‌تر و بهینه‌سازی منابع شهری را فراهم می‌آورد و به ایجاد شهرهایی با کارایی و کیفیت زندگی بالاتر کمک می‌کند.

• تحرک به‌عنوان سرویس (MaaS – Mobility as a Service)

یکی از روندهای تحول‌آفرین در آینده حمل‌ونقل، مفهوم MaaS است. MaaS پلتفرم‌های یکپارچه‌ای را ارائه می‌دهد که به کاربران امکان می‌دهد تمامی نیازهای حمل‌ونقل خود (مانند برنامه‌ریزی سفر، رزرو و پرداخت برای انواع خدمات حمل‌ونقل از جمله اتوبوس، مترو، تاکسی، اشتراک خودرو و دوچرخه) را از طریق یک اپلیکیشن مدیریت کنند. ITS با فراهم‌کردن داده‌های لحظه‌ای و زیرساخت ارتباطی، نقش محوری در تحقق MaaS ایفا می‌کند.

• پیشرفت خودروهای خودران و متصل

خودروهای خودران و متصل، ستاره‌های درخشان آینده حمل‌ونقل هستند. ITS با توسعه زیرساخت‌های ارتباطی V2X، بستری را فراهم می‌کند که این وسایل نقلیه بتوانند به طور ایمن و کارآمد با یکدیگر و با محیط اطراف خود ارتباط برقرار کنند. این ارتباطات برای مسیریابی خودکار، جلوگیری از تصادف و هماهنگی جریان ترافیک خودروهای خودران ضروری است و به‌تدریج شاهد افزایش حضور این خودروها در جاده‌ها خواهیم بود.

• هوش مصنوعی و تحلیل پیش‌بینی‌کننده پیشرفته

نقش هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در ITS در حال گسترش است. در آینده، سیستم‌ها قادر خواهند بود با دقت بسیار بالاتری ترافیک را پیش‌بینی کنند، الگوهای رفتاری رانندگان را تحلیل کنند و حتی تصمیمات خودکار و خودآموزی را برای بهینه‌سازی جریان ترافیک و واکنش به حوادث اتخاذ کنند. این سیستم‌ها به‌تدریج می‌توانند بدون نیاز به دخالت انسانی، شبکه حمل‌ونقل را مدیریت کنند.

• بلاک‌چین در ITS

فناوری بلاک‌چین پتانسیل زیادی برای افزایش امنیت، شفافیت و مدیریت داده‌ها در حمل‌ونقل هوشمند its دارد. بلاک‌چین می‌تواند برای مدیریت هویت وسایل نقلیه، پرداخت‌های خرد در سیستم‌های عوارضی یا پارکینگ و ایجاد سوابق غیرقابل‌تغییر برای داده‌های حساسی مانند اطلاعات تصادفات استفاده شود. این فناوری به ایجاد اعتماد بیشتر در اکوسیستم ITS کمک می‌کند.

• تمرکز بر پایداری و انرژی‌های پاک

باتوجه‌به بحران‌های زیست‌محیطی، آینده ITS به‌شدت بر پایداری و استفاده از انرژی‌های پاک متمرکز خواهد بود. مدیریت هوشمند شارژ وسایل نقلیه برقی، بهینه‌سازی مسیرها برای کاهش مصرف سوخت خودروهای بنزینی و دیزلی و ترویج حمل‌ونقل عمومی سبز، همگی از روندهای مهم در این زمینه هستند. ITS می‌تواند به هماهنگ‌سازی و بهینه‌سازی استفاده از منابع انرژی در بخش حمل‌ونقل کمک کند.

توسعه این روندها نشان می‌دهد که حمل‌ونقل هوشمند its در آستانه یک انقلاب بزرگ است که نه‌تنها نحوه سفر ما، بلکه شیوه زندگی در شهرها را نیز دگرگون خواهد کرد. بااین‌حال، دستیابی به این چشم‌انداز نیازمند همکاری‌های گسترده بین دولت‌ها، صنعت، دانشگاه‌ها و جوامع است تا چالش‌ها برطرف شده و از پتانسیل کامل این فناوری بهره‌برداری شود.

سؤالات متداول

1. تفاوت اصلی سیستم حمل‌ونقل هوشمند (ITS) با سیستم‌های سنتی کنترل ترافیک در چیست؟

ITS بر خلاف سیستم‌های سنتی که عمدتاً ثابت و برنامه‌ریزی شده عمل می‌کنند، با جمع‌آوری و تحلیل لحظه‌ای داده‌ها، امکان مدیریت پویا و انطباقی ترافیک، اطلاع‌رسانی پیشرفته به کاربران و افزایش ایمنی از طریق ارتباطات وسیع را فراهم می‌کند.

2. پیاده‌سازی ITS چه تأثیری  بر اقتصاد یک شهر یا کشور خواهد داشت؟

پیاده‌سازی ITS با کاهش ترافیک، زمان سفر و مصرف سوخت، به افزایش بهره‌وری اقتصادی، کاهش هزینه‌های لجستیک و حمل‌ونقل برای کسب‌وکارها و صرفه‌جویی در زمان و منابع برای شهروندان کمک می‌کند.

3. آیا ITS می‌تواند به طور کامل نیاز به حضور فیزیکی پلیس راهور در جاده‌ها را کاهش دهد؟

ITS می‌تواند بسیاری از وظایف پایش و اجرای قوانین را به‌صورت خودکار انجام دهد و نیاز به حضور فیزیکی پلیس را در برخی نقاط کاهش دهد، اما نمی‌تواند به طور کامل جایگزین نقش حیاتی پلیس در مدیریت حوادث پیچیده، برخورد با تخلفات جدی و تعامل با جامعه شود.

4. مهم‌ترین ملاحظات اخلاقی و اجتماعی در توسعه و استفاده از فناوری‌های ITS کدام‌اند؟

حفظ حریم خصوصی کاربران در برابر جمع‌آوری داده‌ها، تضمین عدالت در دسترسی به فناوری‌ها و مسئولیت‌پذیری در تصمیم‌گیری‌های خودکار توسط هوش مصنوعی، از مهم‌ترین ملاحظات اخلاقی و اجتماعی هستند.

5. چگونه کسب‌وکارهای کوچک و متوسط می‌توانند از مزایای سیستم حمل‌ونقل هوشمند بهره‌مند شوند؟

کسب‌وکارهای کوچک و متوسط می‌توانند با استفاده از اپلیکیشن‌های ناوبری هوشمند برای بهینه‌سازی مسیر تحویل، سیستم‌های ردیابی GPS برای مدیریت ناوگان کوچک خود و سیستم‌های پارکینگ هوشمند برای مشتریان‌شان، از مزایای ITS بهره‌مند شوند.