راز چیپ مخفی داخل توپ جام جهانی ۲۰۲۶؛ فناوری که آفساید را در لحظه تشخیص می‌دهد

توپ رسمی جام جهانی ۲۰۲۶ با نام تریوندا (Trionda) معرفی شده است. این نام در زبان اسپانیایی به معنای «سه موج» است و به سه کشور میزبان این رقابت‌ها، یعنی کانادا، مکزیک و ایالات متحده اشاره دارد.

Trionda با طراحی چهارپنلی خود، کمترین تعداد پنل را در میان توپ‌های مورد استفاده در تاریخ جام جهانی دارد. این توپ همچنین به فناوری «توپ متصل» یا Connected Ball Technology مجهز شده است که قابلیت‌های جدیدی را در اختیار داوران قرار می‌دهد. 

مشخصات فنی چیپ و نحوه عملکرد

راز اصلی Trionda درون یکی از چهار پنل آن قرار دارد:

• سنسور داخلی: یک حسگر اندازه‌گیری اینرسی (IMU) در داخل توپ تعبیه شده است.
• سرعت پردازش: این سنسور با سرعت ۵۰۰ هرتز کار می‌کند و در هر ثانیه ۵۰۰ بار داده‌های حرکتی شامل شتاب، چرخش، موقعیت حرکتی در فضای سه‌بعدی و حتی کوچک‌ترین تماس‌ها را ثبت می‌کند.

• طراحی متعادل: برخلاف توپ‌های نسل قبل که سنسور در مرکز آن‌ها قرار داشت، سنسور Trionda در یکی از پنل‌ها جای گرفته است. برای حفظ تعادل پرواز توپ، در سه پنل دیگر وزنه‌های تعادل قرار داده شده‌اند.
• ارتباط بی‌سیم: اطلاعات ثبت‌شده به‌صورت لحظه‌ای و بی‌سیم به سیستم کمک‌داور ویدیویی (VAR) ارسال می‌شود.

قابلیت‌های داوری و نقش هوش مصنوعی

فناوری Trionda با ارائه داده‌های لحظه‌ای، تصمیم‌گیری‌های داوری را سریع‌تر و بسیار دقیق‌تر کرده است:

• تشخیص دقیق آفساید: سنسور داخلی با شناسایی نقطه دقیق ضربه به توپ (Kick Point)، به سیستم آفساید نیمه‌خودکار اجازه می‌دهد آفسایدهای بیشتر از ۱۰ سانتی‌متر را تشخیص دهد. این میزان در گذشته ۵۰ سانتی‌متر بود. هشدارهای آفساید اکنون به‌صورت صوتی و آنی مستقیماً به گوشی داور وسط ارسال می‌شوند و نیازی به توقف‌های طولانی‌مدت برای تایید VAR نیست.
• تأیید لمس‌های پنهان: سنسور می‌تواند هرگونه تغییر جزئی در حرکت توپ را ثبت کند. کارایی این قابلیت پیش‌تر نیز ثابت شده است. برای مثال، در بازی سوئد و تونس برای تأیید لمس بسیار ظریف الکساندر ایساک، در جام جهانی ۲۰۲۲ برای اثبات عدم برخورد توپ با سر کریستیانو رونالدو و در یورو ۲۰۲۴ برای تشخیص خطای هند لوئیس اوپندا با موفقیت مورد استفاده قرار گرفت.
• آواتارهای سه‌بعدی: با ترکیب داده‌های سنسور توپ و دوربین‌های ردیابی ورزشگاه، سیستم هوش مصنوعی (طراحی‌شده با همکاری شرکت لنوو) می‌تواند با اسکن‌های یک‌ثانیه‌ای، آواتارهای سه‌بعدی بسیار دقیقی از بازیکنان بسازد. این مدل‌های سه‌بعدی علاوه بر کمک به داوری، تصاویر واقعی‌تر و جذاب‌تری را در پخش زنده تلویزیونی برای هواداران به نمایش می‌گذارند.

چالش تأمین انرژی و شارژ بی‌سیم

تأمین انرژی سنسور داخلی توپ، نیازمند انجام مراحلی پیش از شروع مسابقه است:

• باتری داخلی: سنسور برای فعالیت مداوم به یک باتری قابل‌شارژ مجهز شده است.
• شارژ بی‌سیم: پیش از آغاز هر بازی، توپ باید روی پایه شارژ بی‌سیم قرار گیرد تا از طریق فناوری شارژ القایی انرژی موردنیاز آن تأمین شود.
• دوام باتری: تنها ۹۰ دقیقه شارژ، انرژی لازم برای ۶ ساعت فعالیت مداوم توپ را فراهم می‌کند؛ زمانی‌که برای پوشش یک بازی کامل به‌همراه وقت‌های اضافه و پنالتی‌ها کافی است. انجام این فرآیند شارژ پیش از مسابقه کاملاً ضروری است، زیرا خاموش شدن توپ در جریان بازی به معنای قطع ارسال داده‌ها و اختلال در تصمیم‌گیری‌های داوری خواهد بود.