شرکت Renesas Electronics از پردازنده صنعتی جدید خود با نام RZ/T2N رونمایی کرده است؛ تراشهای که سه قابلیت مهم در سامانههای اتوماسیون صنعتی، یعنی کنترل بلادرنگ موتور، ارتباطات اترنت صنعتی و اجرای برنامههای مبتنی بر لینوکس را در یک مجموعه سختافزاری ترکیب میکند. این پردازنده برای تجهیزاتی مانند رباتهای صنعتی، کنترلرهای حرکت، درایوهای سرووموتور چندمحوره و کنترلرهای منطقی برنامهپذیر (PLC) طراحی شده است.
ویژگی مهم RZ/T2N امکان کنترل حداکثر چهار محور موتور، پشتیبانی از پروتکلهای صنعتی مانند EtherCAT و PROFINET و استفاده همزمان از هستههای پردازشی مخصوص برنامههای سطح بالا و کنترل بلادرنگ است.
به گفته رنساس، این یکپارچهسازی میتواند نیاز به استفاده از چند تراشه مجزا را در بعضی طراحیهای صنعتی کاهش دهد و باعث کوچکتر شدن برد، کاهش پیچیدگی سیستم و سادهتر شدن توسعه محصول شود.
در بسیاری از ماشینآلات صنعتی، کنترل یک موتور بهتنهایی کافی نیست. دستگاههایی مانند رباتهای SCARA، رباتهای دلتا، ماشینهای CNC و سامانههای جابهجایی قطعات معمولاً چند محور حرکتی دارند. برای مثال، در یک ربات SCARA چهارمحوره، هر محور باید بر اساس مسیر حرکتی موردنظر کنترل شود. اگر محورهای مختلف بدون هماهنگی حرکت کنند، ابزار انتهایی ربات ممکن است از مسیر تعیینشده خارج شود.
در یک سیستم کنترل حرکت، معمولاً چند وظیفه بهصورت پیوسته انجام میشود:
در بسیاری از کاربردها، علاوه بر سرعت پردازش، ثابت و قابل پیشبینی بودن زمان اجرای حلقه کنترل اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، استفاده از پردازندهای که بتواند کنترل بلادرنگ را از سایر وظایف نرمافزاری جدا کند، در طراحی سامانههای حرکتی پیشرفته مفید است.

RZ/T2N از دو گروه هسته پردازشی مبتنی بر معماری Arm استفاده میکند.
هستههای Cortex-A55 با فرکانس حداکثر ۱٫۲ گیگاهرتز برای اجرای وظایف سطح بالا طراحی شدهاند.
این وظایف میتوانند شامل موارد زیر باشند:
Cortex-A55 یک هسته ۶۴ بیتی است و برای اجرای سیستمعاملها و برنامههای پیچیدهتر مناسب است.
در کنار Cortex-A55، دو هسته Cortex-R52 با فرکانس حداکثر ۸۰۰ مگاهرتز قرار دارند. این هستهها برای وظایفی طراحی شدهاند که زمان پاسخ و قابلیت پیشبینی اجرای برنامه در آنها اهمیت دارد. برای مثال، حلقه کنترل جریان یک موتور ممکن است لازم باشد در بازههای زمانی کوتاه و منظم اجرا شود. اگر اجرای این حلقه تحت تأثیر وظایف دیگر قرار بگیرد، ممکن است کیفیت کنترل کاهش یابد.
استفاده از Cortex-R52 امکان اختصاص دادن منابع پردازشی به وظایف حساس به زمان را فراهم میکند.
نکته مهم: Cortex-R52 هستهای ۳۲ بیتی است. بنابراین عنوان «MPU ۶۴ بیتی» به معماری Cortex-A55 اشاره دارد و به این معنی نیست که تمام هستههای تراشه ۶۴ بیتی هستند.
| ویژگی | مشخصات |
| شرکت سازنده | Renesas Electronics |
| خانواده | RZ/T2N |
| نوع پردازنده | MPU صنعتی |
| هستههای پردازش برنامه | حداکثر دو Cortex-A55 |
| فرکانس Cortex-A55 | تا ۱٫۲ گیگاهرتز |
| هستههای بلادرنگ | دو Cortex-R52 |
| فرکانس Cortex-R52 | تا ۸۰۰ مگاهرتز |
| حافظه TCM | ۵۷۶ کیلوبایت برای هر هسته R52 |
| حافظه SRAM داخلی | ۲ مگابایت با ECC |
| حافظه خارجی | رابط LPDDR4 |
| کنترل حرکت | حداکثر چهار محور موتور |
| رابط انکودر | هشت کانال |
| اترنت | سه واحد Gigabit Ethernet MAC |
| سوئیچ شبکه | سوئیچ اترنت سهپورتی با پشتیبانی از TSN |
| پروتکلهای صنعتی | EtherCAT، PROFINET RT/IRT و EtherNet/IP |
| امکانات امنیتی | Secure Boot، Secure Update، TrustZone و رمزنگاری سختافزاری |
| بستهبندی | FBGA با ۴۸۹ یا ۵۳۷ پایه |
تعداد هستههای Cortex-A55 و برخی امکانات جانبی بسته به مدل انتخابشده ممکن است متفاوت باشد.
یکی از ویژگیهای مهم RZ/T2N وجود ۵۷۶ کیلوبایت حافظه Tightly Coupled Memory یا TCM برای هر هسته Cortex-R52 است. TCM نوعی حافظه است که برای دسترسی سریع و با تأخیر قابل پیشبینی در اختیار پردازنده قرار میگیرد.
در سیستمهایی که از حافظه Cache و حافظه خارجی استفاده میکنند، زمان دسترسی به داده ممکن است در شرایط مختلف تغییر کند. برای مثال، اگر داده موردنیاز در Cache موجود نباشد، پردازنده ممکن است مجبور شود آن را از حافظه کندتر دریافت کند. این اتفاق میتواند زمان اجرای برنامه را افزایش دهد.
در کنترل موتور، چنین تغییراتی ممکن است باعث ایجاد نوسان در زمان اجرای حلقه کنترل شوند. TCM با فراهم کردن مسیر دسترسی مستقیمتر و قابل پیشبینیتر به حافظه، به کاهش این تغییرات کمک میکند. رنساس همچنین برای حافظه TCM و سایر بخشهای حافظه از قابلیت ECC استفاده کرده است.
ECC یا Error Correction Code سازوکاری برای تشخیص و، در محدوده توانایی کد مورد استفاده، اصلاح برخی خطاهای حافظه است. این ویژگی در تجهیزات صنعتی که باید مدت طولانی و در شرایط مختلف کار کنند، اهمیت دارد.
یکی از قابلیتهای اصلی RZ/T2N پشتیبانی از کنترل حداکثر چهار محور موتور است. برای این کار، تراشه مجموعهای از تجهیزات جانبی مخصوص کنترل حرکت را در اختیار توسعهدهنده قرار میدهد؛ از جمله تایمرهای PWM، رابطهای دریافت فیدبک و امکانات اندازهگیری سیگنال.
این امکانات میتوانند در طراحی کنترلرهای موتورهای سنکرون مغناطیس دائم (PMSM) و سامانههای سروو استفاده شوند.
در هنگام راه اندازی سرووموتورها، انکودر اطلاعاتی درباره موقعیت محور موتور تولید میکند. کنترلر با استفاده از این اطلاعات میتواند سرعت و موقعیت موتور را محاسبه و فرمان مناسب را تولید کند. RZ/T2N دارای هشت کانال رابط انکودر است؛ یعنی در یک پیکربندی چهارمحوره، امکان اختصاص دو کانال رابط به هر محور وجود دارد.
این تراشه از پروتکلهای متنوعی مانند EnDat 2.2، EnDat 3، BiSS-C، BiSS Line و HIPERFACE DSL پشتیبانی میکند. پشتیبانی از چند استاندارد انکودر به طراحان اجازه میدهد تجهیزات فیدبک مختلفی را متناسب با نیاز پروژه انتخاب کنند.
رنساس برای RZ/T2N نمونه نرمافزاری کنترل برداری چهار موتور PMSM نیز ارائه کرده است. کنترل برداری یا Field-Oriented Control روشی برای کنترل موتورهای AC است که با تبدیل کمیتهای الکتریکی به محورهای مناسب محاسباتی، امکان کنترل دقیقتر شار و گشتاور را فراهم میکند.
در این روش، جریانهای موتور اندازهگیری میشوند و کنترلر بر اساس موقعیت روتور، فرمان مناسب برای اینورتر را محاسبه میکند. در نهایت، سیگنالهای PWM برای کنترل کلیدهای مدار قدرت تولید میشوند. رنساس در نمونه نرمافزاری خود از روشهایی مانند SVPWM، کنترل تضعیف شار و MTPA نیز استفاده کرده است.
البته RZ/T2N بهتنهایی یک درایو کامل موتور نیست؛ برای راهاندازی واقعی موتور همچنان به مدار قدرت، گیتدرایور، حسگرهای لازم و تجهیزات حفاظتی نیاز است.
یکی از مهمترین بخشهای RZ/T2N، امکانات ارتباطات صنعتی آن است. در یک کارخانه، کنترلرها، درایوهای موتور، حسگرها و تجهیزات دیگر باید بتوانند اطلاعات را با تأخیر مناسب و هماهنگی زمانی مشخص تبادل کنند. EtherCAT یکی از پروتکلهای پرکاربرد برای این نوع ارتباطات است. در یک سامانه مبتنی بر EtherCAT، کنترلر شبکه میتواند فرمانهای مربوط به موقعیت، سرعت یا گشتاور را برای درایوها ارسال کند و اطلاعات وضعیت آنها را دریافت کند.
برای مثال، در یک ماشین چهارمحوره، فرمان موقعیت هر محور باید با سایر محورهای دستگاه هماهنگ باشد. RZ/T2N دارای کنترلر داخلی EtherCAT SubDevice است. همچنین سه واحد Gigabit Ethernet MAC و یک سوئیچ اترنت داخلی دارد.
این ترکیب امکان پیادهسازی نقشهای مختلف ارتباطی را در سامانههای صنعتی فراهم میکند.
اگرچه EtherCAT از فناوری اترنت استفاده میکند، هدف آن با ارتباطات عمومی شبکه یکسان نیست. در شبکههای اداری، معمولاً انتقال فایل، دسترسی به سرور و ارتباطات عمومی اهمیت دارد.
اما در کنترل حرکت، زمانبندی تبادل داده و هماهنگی میان تجهیزات اهمیت بیشتری پیدا میکند. پروتکل EtherCAT برای ارتباطات صنعتی سریع و هماهنگ طراحی شده و از سازوکارهایی مانند پردازش فریم در حین عبور و ساعتهای توزیعشده استفاده میکند. این قابلیتها میتوانند به هماهنگی زمانی میان تجهیزات یک شبکه کنترل حرکت کمک کنند.
RZ/T2N علاوه بر EtherCAT از فناوری Time-Sensitive Networking یا TSN نیز پشتیبانی میکند. TSN مجموعهای از استانداردها برای فراهم کردن ارتباطات اترنت با ویژگیهای زمانی قابل پیشبینیتر است. در برخی کاربردهای صنعتی، لازم است ترافیک حساس به زمان در کنار سایر دادههای شبکه منتقل شود.
TSN با استفاده از قابلیتهایی مانند زمانبندی ترافیک و همزمانسازی ساعتها میتواند به مدیریت این شرایط کمک کند.
این پردازنده همچنین از پروتکلهای PROFINET RT/IRT و EtherNet/IP پشتیبانی میکند. البته EtherCAT، PROFINET و EtherNet/IP پروتکلهای متفاوتی هستند و وجود پشتیبانی سختافزاری از آنها به معنی سازگاری مستقیم یا اجرای همزمان همه پشتههای ارتباطی بدون تنظیمات و نرمافزار مناسب نیست.
در بعضی سامانههای صنعتی، قطع ارتباط شبکه میتواند باعث توقف خط تولید شود. برای کاهش احتمال اختلال، RZ/T2N از سازوکارهای افزونگی مانند HSR، PRP و FRER پشتیبانی میکند. این فناوریها با روشهای متفاوت به ایجاد مسیرهای ارتباطی جایگزین یا انتقال افزونه اطلاعات کمک میکنند.
انتخاب هر روش به توپولوژی شبکه و الزامات قابلیت اطمینان سیستم بستگی دارد.
یکی از مزیتهای مهم معماری RZ/T2N، امکان جداسازی وظایف پردازش برنامه از وظایف کنترلی است. برای مثال، یک کنترلر ربات صنعتی را در نظر بگیرید. در این سیستم، هستههای Cortex-A55 میتوانند وظایفی مانند دریافت برنامه حرکتی، مدیریت ارتباط با سیستم نظارت و اجرای رابط کاربری را بر عهده بگیرند.
در مقابل، هستههای Cortex-R52 میتوانند برای اجرای حلقههای کنترل موتور و پردازش اطلاعات فیدبک استفاده شوند. در چنین معماریای، بخشهای مختلف سیستم با توجه به نیاز زمانی خود روی هستههای مناسب اجرا میشوند. این طراحی میتواند وابستگی کنترل بلادرنگ به رفتار سیستمعامل عمومی را کاهش دهد.
با این حال، وجود هستههای مجزا بهتنهایی تضمینکننده عملکرد بلادرنگ کل سیستم نیست. معماری ارتباط بین هستهها، دسترسی به حافظه، وقفهها و طراحی نرمافزار همچنان باید بررسی شوند.
رنساس دو نمونه از کاربردهای این تراشه را رباتهای SCARA و Delta معرفی کرده است.
رباتهای SCARA معمولاً در عملیات مونتاژ، جابهجایی قطعات و بستهبندی استفاده میشوند. این رباتها برای اجرای حرکت دقیق، به هماهنگی میان محورهای مختلف نیاز دارند. RZ/T2N میتواند بخش کنترل حرکت چنین سامانههایی را در یک پردازنده متمرکز کند.
رباتهای Delta معمولاً برای جابهجایی سریع قطعات سبک در خطوط تولید و بستهبندی کاربرد دارند. در این رباتها، حرکت ابزار انتهایی از ترکیب حرکت چند بازوی مکانیکی به دست میآید. بنابراین هماهنگی زمانی فرمانهای حرکتی و دریافت دقیق اطلاعات فیدبک اهمیت زیادی دارد.
پشتیبانی از کنترل چندمحوره و رابطهای انکودر در RZ/T2N میتواند برای توسعه کنترلر چنین رباتهایی مفید باشد.
با افزایش اتصال تجهیزات صنعتی به شبکه، امنیت سایبری به یکی از بخشهای مهم طراحی تبدیل شده است. RZ/T2N دارای قابلیتهایی مانند Secure Boot، بهروزرسانی امن فریمور، امکانات رمزنگاری سختافزاری و Arm TrustZone است.
Secure Boot به سیستم کمک میکند پیش از اجرای نرمافزار، اعتبار آن را بر اساس زنجیره اعتماد طراحیشده بررسی کند. بهروزرسانی امن نیز برای جلوگیری از نصب فریمور غیرمجاز یا دستکاریشده اهمیت دارد. البته وجود این امکانات در تراشه به معنی امن بودن خودکار محصول نهایی نیست. مدیریت کلیدهای رمزنگاری، تنظیمات نرمافزاری، کنترل دسترسی و نگهداری امنیتی سیستم نیز باید بهدرستی طراحی شوند.
رنساس اعلام کرده که RZ/T2N و برد ارزیابی آن در دسترس هستند. برای توسعه این پلتفرم، بستههای نرمافزاری و نمونهبرنامههایی نیز ارائه شده است.
از جمله این منابع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
یکی از نمونههای کاربردی منتشرشده توسط رنساس، کنترل چهار محور موتور از طریق EtherCAT و پروفایل CiA 402 است. CiA 402 یک پروفایل استاندارد برای کنترل درایوهای حرکت است و حالتهایی مانند کنترل موقعیت، سرعت و عملیات مرجعیابی را تعریف میکند. این نمونه میتواند برای مهندسانی که قصد یادگیری ارتباط میان کنترلر حرکت، EtherCAT و درایوهای سروو را دارند، منبع آموزشی مفیدی باشد.
با وجود قابلیتهای گسترده RZ/T2N، چند نکته باید هنگام انتخاب این پردازنده بررسی شود.
رنساس اعلام کرده که پردازنده RZ/T2N و برد ارزیابی آن عرضه شدهاند. همچنین این شرکت برنامه نمایش عملی محصول را در نمایشگاه electronica 2026 مونیخ، از ۱۰ تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، اعلام کرده است. در نتیجه، برخلاف برخی محصولات که تنها در مرحله معرفی اولیه هستند، توسعهدهندگان میتوانند از همین حالا مستندات و ابزارهای ارزیابی این خانواده را بررسی کنند.
جمعبندی
معرفی RZ/T2N نشاندهنده روند مهمی در طراحی کنترلرهای صنعتی است: حرکت به سمت یکپارچهسازی پردازش برنامهها، کنترل بلادرنگ و ارتباطات شبکهای در یک تراشه. استفاده همزمان از Cortex-A55 و Cortex-R52 این امکان را فراهم میکند که وظایف سطح بالا و حلقههای حساس کنترل حرکت بر اساس نیازهای متفاوت خود اجرا شوند.
از سوی دیگر، وجود رابطهای انکودر، کنترل چندمحوره، EtherCAT و TSN باعث شده این پردازنده برای توسعه رباتهای صنعتی، سروودرایوها و کنترلرهای حرکت گزینهای قابل بررسی باشد.
برای مهندسان الکترونیک و اتوماسیون، مهمترین نکته آموزشی این خبر، تفاوت میان پردازش سریع و پردازش بلادرنگ است. در کنترل حرکت، فقط تعداد هستهها یا فرکانس پردازنده اهمیت ندارد؛ بلکه زمانبندی قابل پیشبینی، دریافت دقیق فیدبک و هماهنگی ارتباطات نیز نقش تعیینکنندهای دارند.
منابع و مراجع
سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.