...

راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

انتخاب و کاربرد وریستور
1 بازدید
۱۴۰۵-۰۸-۳۰
4 دقیقه
  • نویسنده: حسن معماری
  • درباره نویسنده: من حسن معماری , طراح محصول یا Product Designer هستم. و محصولات یا دستگاه های مختلف سخت افزاری بر پایه الکترونیک , کامپیوتر و هوش مصنوعی طراحی میکنم. شرکت معمار الکترونیک صنعت

در قسمت اول مقاله با این پرسش شروع کردیم که وریستور چیست و با ساختار، نحوه عملکرد و منحنی مشخصه ولتاژ جریان آن آشنا شدیم. حالا در این بخش به سراغ کاربرد عملی این قطعه می‌رویم: پارامترهای مهم دیتاشیت را بررسی می‌کنیم، انواع وریستور را با محافظ‌هایی مانند دیود TVS و گپ گازی مقایسه می‌کنیم و می‌بینیم وریستور چگونه در مدارهای حفاظتی به کار می‌رود. اگر هنوز با سازوکار این قطعه آشنا نیستید، می‌توانید قسمت اول مقاله را بخوانید و سپس به راهنمای کاربرد وریستور برگردید.

پارامترهای کلیدی دیتاشیت

برای انتخاب صحیح وریستور باید زبان دیتاشیت (Datasheet) سازنده را بدانید. جدول زیر مهم‌ترین پارامترها را همراه با تعریف و مقادیر نمونهٔ یک دیسک ۱۴ میلی‌متری با رتبهٔ 275V (برای شبکهٔ 230V) نشان می‌دهد. دقت کنید که مقادیر دقیق بین سازنده‌ها اندکی متفاوت است و همیشه باید به دیتاشیت همان محصول مراجعه شود.

دو نکته در خواندن این جدول حیاتی است. نخست، «ولتاژ کاری پیوستهٔ بیشینه» با «ولتاژ وریستور» یکی نیست: اولی ولتاژی است که می‌توان همیشه اعمال کرد و دومی فقط نقطهٔ تعریف روی منحنی است. دوم، «ولتاژ کلمپ» (Clamping Voltage) همیشه چند صد ولت بالاتر از ولتاژ وریستور است؛ بنابراین مدارِ محافظت‌شده باید بتواند همین ولتاژِ باقی‌مانده را در لحظهٔ اضافه‌ولتاژ گذرا تحمل کند — حفاظت وریستور یعنی «کاهش» اضافه‌ولتاژ به سطح قابل تحمل، نه حذف کامل آن.

راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم
راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

آرایش آزمون ضربهٔ استاندارد 8/20µs؛ ظرفیت جریان و ولتاژ کلمپ هر وریستور با همین مدار در دیتاشیت به دست می‌آید.

انواع وریستور و مقایسه با سایر محافظ‌ها

وریستورها در گذر زمان قالب‌های متنوعی به خود گرفته‌اند. نخستین نسل، وریستورهای کاربید سیلیکونی (SiC) بود که در دهه‌های میانی قرن بیستم در برق‌گیرهای شبکه استفاده می‌شد؛ ضریب غیرخطی پایین‌تر و نیاز به مقاومت سری، آن‌ها را امروزه منسوخ کرده است. نسل دوم و غالب بازار، همان وریستورهای اکسید فلزی (MOV) قرصی و بلوکی است. نسل سوم، وریستورهای چندلایهٔ چیپی (MLV) هستند که در قالب قطعات SMD ساخته می‌شوند و برای حفاظت خطوط دادهٔ سریع مانند USB، HDMI و آنتن‌ها به کار می‌روند.

در طراحی حفاظت، وریستور تنها گزینه نیست و معمولاً با دو قطعهٔ دیگر مقایسه می‌شود: دیود TVS که نسخهٔ سریع و دقیق اما کم‌ظرفیت محافظت است، و گپ گازی (GDT) که ظرفیت تخلیهٔ بسیار بالا اما سرعت کمتر و دقت پایین‌تری دارد. جدول زیر مقایسهٔ عملی این سه قطعه است:

راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

در تجهیزات صنعتی معمولاً ترکیب استفاده می‌شود: MOV در ورودی برق برای جذب انرژی زیاد، سپس TVS نزدیک قطعهٔ حساس برای کلمپ دقیق‌تر، و در موارد خیلی سنگین یک GDT پیش از MOV تا انرژی اصلی را تخلیه کند. هر سه‌گانه مکمل یکدیگرند، نه جایگزین.

 

راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

مقایسهٔ عملی سه محافظ اضافه‌ولتاژ در مدار؛ هر سه موازی با منبع بسته می‌شوند و تفاوتشان در سرعت، دقت و ظرفیت انرژی است.

کاربردها و مدار حفاظت وریستور

وریستور همیشه موازی با بار بسته می‌شود، نه سری؛ چون کارش ایجاد یک مسیر فرار کم‌مقاومت برای جریانِ اضافه‌ولتاژ گذرا است. در شکل زیر ساده‌ترین و رایج‌ترین ساختار حفاظت را می‌بینید: یک فیوز سری در خط فاز و یک وریستور بین فاز و نول. در حالت عادی، جریان از فیوز به بار می‌رود و وریستور تقریباً هیچ جریانی نمی‌کشد. هنگام اضافه‌ولتاژ گذرا، وریستور رسانا می‌شود، جریان حاصل را می‌کشد و ولتاژ دو سر بار را در سقف کلمپ نگه می‌دارد؛ جریان زیادِ همین مسیر، فیوز را می‌شکند و بار را از شبکه جدا می‌کند.

 
راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

ساختار پایهٔ حفاظت: فیوز سری در فاز و وریستور موازی با بار بین فاز و نول

نقش فیوز را هرگز نمی‌توان حذف کرد؛ زیرا حالت خرابی متداول وریستور پس از یک اضافه‌ولتاژ گذرای بسیار سنگین، اتصال کوتاه دائمی است. بدون فیوز، وریستور سوخته جریان شبکه را پیوسته می‌کشد، گرم می‌شود و می‌تواند به آتش‌سوزی منجر شود؛ به همین دلیل در محصولات استاندارد، از ترکیب وریستور با فیوز حرارتی (Thermal Fuse) در یک پکیج استفاده می‌شود تا در پایانِ عمر قطعه، مدار به‌صورت امن جدا شود.

جایی که وریستور می‌بینید

  • منابع تغذیه سوئیچینگ: روی ورودی برق شهر، پیش از پل دیود؛ اولین سنگر حفاظت کل منبع تغذیه.
  • پریز و کلید محافظ: محافظ‌های اضافه‌ولتاژ و اتصال کوتاه خانگی، هستهٔ آن‌ها یک MOV است.
  • بردهای صنعتی و PLC: حفاظت ورودی‌های فرمان و رله‌ها در برابر اضافه‌ولتاژهای گذرای کلیدزنی القایی.
  • خورشیدی و مخابرات: اینورترها و تجهیزات بیرونی که در معرض القای صاعقه و اضافه‌ولتاژهای گذرای شبکه‌اند.
راهنمای جامع انتخاب و کاربرد وریستور در مدارهای حفاظتی | بخش دوم

اتصال ایمن وریستور در تجهیزات واقعی: فیوز سری و قطع‌کنندهٔ حرارتی پیش از وریستور، و نشانگر موازی با آن.

در قسمت سوم چهار پارامتر کلیدی انتخاب وریستور — ولتاژ کاری پیوسته (MCOV)، ولتاژ کلمپ (VC)، حداکثر جریان ضربه‌ای و انرژی قابل جذب — را با مثال عددی بررسی میشود.

اطلاعات
1
0
0
اشتراک و حمایت
profile نویسنده: حسن معماری متخصص الکترونیک

من حسن معماری , طراح محصول یا Product Designer هستم. و محصولات یا دستگاه های مختلف سخت افزاری بر پایه الکترونیک , کامپیوتر و هوش مصنوعی طراحی میکنم. شرکت معمار الکترونیک صنعت


مقالات بیشتر

slide

پالت | بازار خرید و فروش قطعات الکترونیک

قطعات اضافه و بدون استفاده همیشه یکی از سرباره‌‌های شرکتها و طراحان حوزه برق و الکترونیک بوده و هست. پالت سامانه‌ای است که بصورت تخصصی اجازه خرید و فروش قطعات مازاد الکترونیک را فراهم می‌کند. فروش در پالت
family

آیسی | موتور جستجوی قطعات الکترونیک

سامانه آی سی سیسوگ (Isee) قابلیتی جدید و کاربردی از سیسوگ است. در این سامانه سعی شده است که جستجو، انتخاب و خرید مناسب تر قطعات برای کاربران تسهیل شود. جستجو در آیسی
family

سیسوگ‌شاپ | فروشگاه محصولات Quectel

فروشگاه سیسوگ مجموعه ای متمرکز بر تکنولوژی های مبتنی بر IOT و ماژول های M2M نظیر GSM، GPS، LTE، NB-IOT، WiFi، BT و ... جایی که با تعامل فنی و سازنده، بهترین راهکارها انتخاب می شوند. برو به فروشگاه سیسوگ
family

سیسوگ فروم | محلی برای پاسخ پرسش‌های شما

دغدغه همیشگی فعالان تخصصی هر حوزه وجود بستری برای گفتگو و پرسش و پاسخ است. سیسوگ فروم یک انجمن آنلاین است که بصورت تخصصی امکان بحث، گفتگو و پرسش و پاسخ در حوزه الکترونیک را فراهم می‌کند. پرسش در سیسوگ فرم
family

سیکار | اولین مرجع متن باز ECU در ایران

بررسی و ارائه اطلاعات مربوط به ECU (واحد کنترل الکترونیکی) و نرم‌افزارهای متن باز مرتبط با آن برو به سیکار
become a writer
نویسنده شو !

سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.

ارسال مقاله
become a writer
نویسنده شو !

سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.

ارسال مقاله

خانواده سیسوگ

سیسوگ‌شاپ

فروشگاه محصولات Quectel

پالت
سیسوگ فروم

محلی برای پاسخ پرسش‌های شما

سیسوگ جابز
سیسوگ
سیسوگ فروم
سی‌کار

اولین مرجع متن باز ECU در ایران

سیسوگ مگ
آی‌سی

موتور جستجوی قطعات الکترونیکی

سیسوگ آکادمی
پالت

بازار خرید و فروش قطعات الکترونیک

دیدگاه ها

become a writer
نویسنده شو !

سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.

ارسال مقاله
become a writer
نویسنده شو !

سیسوگ با افتخار فضایی برای اشتراک گذاری دانش شماست. برای ما مقاله بنویسید.

ارسال مقاله